Sejarah lan Tatarakite Wewangunan Karaton Surakarta (3/Tamat)
Diposting oleh : Administrator
Kategori: Laporan - Dibaca: 122 kali

Karaton Surakarta ing jaman Penjajahan

Pamarentahan Karaton Surakarta Hadinignrat ing taun 1920 – 1940 kang uga klebu wilayah jajahaning krajan Walanda nduweni wilayah  kang dumadi saka : Kabupaten Klaten, Kabupaten Boyolali, Kabupaten Sragen sarta kutharaja. Wektu iku kang kuwasa nglenggahi dhampar Sampeyan Dalem Ingkang Sinuhun Ingkang Minulya Ingkang Wicaksana sawarga Kangjeng Susuhunan Paku Buwono X. Ya marga isih kagungan wilayah kasebut karaton Surakarta nduweni wulu pametu saka wilayah kabupaten kabupaten kasebut.

Wulu wetu kang bisa kanggo ngragati adeging negari Surakarta kayata kagungan dalem kebon  kopi lan coklat, Kabupaten Klaten kagungandalem kebon lan pabrik gula, mbako lan teh

Iang babagan pendhidhikan, sajroning alam penjajahan Karaton Kasunanan Surakarta uga menggalihake rakyate yaiku ngendegake papan pasinaon ing antarane Madrasah Mambaul  ‘Ulum dhuk rikala tgl 23 Juli 1905; ngendegake sekolah setingkat HIS Kasatrian lan Frobel (Taman Kanak Kanak) kanthi jeneng Pamardi Putri. Sabanjure ngedhegake HIS mligi kanggo kaum putri karan Pamardiputri ing tgl 3 januari 1929, kajaba papan Pasinaon kang mapan ana satengahe kutha uga ana njaban kutha kayata Sekolah pertanian ing Tegalganda, Sukaharjo, Klaten, Sragen, lan ing Boyolali ngendegake Mambaul “Ulum pamulangan ing dhusun yaiku Sekolah Sambetan utawa Vervolog School Banjur ing taun 1924 dening Kepatihan diadani Bandha Pasinaon kang kaloka kanthi aran Rijks Studiefond.

Ing babagan kesehatan  masyarakat, Karaton uga menggalihake lan kasil yasa Griya Sakit (Rumah Sakit) Pantiraga. Kanthi unjuk ature abdi dalem dokter KRT Widyodiningrat (Dokter Radjiman asmane dhek timur) yasa rumah sakit Kadipala ing taun 1913.  Kanggo njangkepi wong kang lagi stress pikirane uga didhegake RS Jiwa kanthi aran RSJ Mangkujayan, ora keri ing Sukoharjo  lan Klaten uga didegake rumah – rumah sakit ing taun 1919. Dene ing taun 1925 ing Boyolali uga madeg rumah sakit kanthhi aran  Mardinirmala ing Ngunut lan ing Langenharjo kasil didegake pemandian banyu panas kang bisa kanggo tetamba lara kulit.

Ing babagan agama uga narik  kawigatene Ingkang Sinuhun Paku Buwnono Ka X, ing wektu kuwi  kasil ngedegake gapura Masjid  ing tgl 25 Juni 1901 banjur kabacutake masjide.  Jroniong Baluwerti uga kabangun Masjid Paramasana tgl 20 Oktober 1917 lkan Cepuri Karaton uga kabangun masjid Pudyasana ing 12 Juni 1912 kanggo njangkepi saranane masjid  kabangun menara ing sasi Juni 1930,

Ing babagan rekreasi lan keolahragaan Ingkang Sinuhun PB X uga yasa taman kanggo ngenggar enggar penggalih para nayaka lan sentana dalem serta para kawula, yaiku Taman Sriwedari komplit klawan kebon rajakayane karan Kebonraja Kejaba Taman Sriwedari uga menggalih  kasarasane raga kanthi yasa stadion kang bisa kanggo dolanan olahraga bal-balan ing wayah bengi, wewangunan kekarone kasebut  kabangun ing taun 1930 lan taun 1933.

Dene kanggo nggiyarake pawarta marang para nayaka, apadene kawulane, Kangjeng Sinuhun  uga yasa pemancar radio  kaparingan aran SRI (Siaran Radio Indonesia) ing taun 1934 Studio sarta stasiune mapan ana Pendapa Suryanjayan Baluwerti Karaton.  Menggalihake murih slamete para nayaka saka banjir Susuhunan PB X yasa tanggul kang ngubengi  kutha Sala ing sisih wetan, kidul, apadene kulon dene kanggo nyukupi kebutuhane para among nara kisma (petani) uga yasa wadhuk tandhon banyu ing mangsa ketiga.

Ora keri kanggo nyimpen barang kang pengaji sarta kanggo pangeling eling ing besuke, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sunnan PB X uga  yasa Museum Radyapustaka ing tgl 1 januari 1913 mapan ing Gedhong sisih wetan kagungan dalem Taman Sriwedari kang sadurunge mapan ana Kepatihan. Amrih lakune para pedagang lan bakul apadene sesambungane kutha Sala klawan kadipaten kadipaten, kabangun  kreteg Jurung (wektu kuwi sisih elor) Bacem (wis dijebol kanggo  Banmati), Pasanggedhe lan uga gapura tapel wates kutha  Jurug, Grogol, Karangasem) sarta Gapura pasar Klewer, ora keri uga papan pakuburan ing antarane  Purwoloyo, Daksinalaya, Pracimalaya lan Nguntaralaya.

 

Gerakan nasional

Tumrap lumakune pergerakan nasional ingkang Sinuhun  uga kepareng nglenggahi minangka pengayoman jroning Konggres Kebudayaan Jawa Budi Utama, Muhammadiyan Habipraja,  Narpawandawa,  Perkumuplan Kawula Surakarta. Ing babagan dana kepareng mbiyantu madege Tugu Nasional Tugu Lilin kang mapan ing Panumping,  madege Pramuka Turun Kembang kabiyantu clana lan kacu abang hem putih, Gapura ing telung panggonan yaiku kang diarani  Marga Tri Gapuraning Ratu (1939) ing Slompretan, Bathangan lan Gadhing. Uga yasa papan kanggo mbeleh sapi, kebo, jaran ing Jagalan lan Kartasura, dene papan kanggo mbeleh wedhus mapan ing Pajang.

 

Nglestarek-ake budaya

Karaton surakarta Hadiningrat wiwit biyen nganti tuimekaning saiki minangka punjering kabudayan Jawi, awit saka ing karaton kasebut timbuling maneka werna tatakrama apadene adat istiadat Jawi, tatacara pinanganten, uga tata caraning wong sesrawungan kang dadi ngrembaka nganti tumekaning liya dhaerah. Ing babagan busana Karaton Surakarta Hadiningrat uga dadi punjering tata busana adat Jawa, nganti tekaning gendhing gendhing pahargyan uga tumekaning saka karaton Surakarta.

Karaton Surakarta ing jaman samengko pancen wis ora nduweni panguwasa politis maneh, nanging senadjan mangkono isih gedhe andhile tumrap ngrembakaning kutha Surakarta. Awit Karaton Surakarta dadi punjere ing babagan wulu pametune pariwisata, sarta punjering seni Jawa kang dadi gegandrungane wong manca kang kepingin melu nguri-uri kabudayan Jawa kasebut.

Kajaba saka iku, Karaton Surakarta uga dadi tinggalane leluhur kang bisa dirasa sarta dipirsani dening para putra wayh sarta generasi ing mbesuke. Wewangunan satya blegering karaton nuduhake menawa ing jaman biyen mligine ing Tanah jawa iki pawongan nduweni keluwihan sarta ketrampilan kang bisa diandelake awit wewangunan kang wis mataun-taun isih wutuh.

(Isti Nugroho)

 

Berita Terkait

img

Samak Minggu Ini

img

img

Sumber Semangat

Akeh-akehe wong nyenengi kaum kang lemah, nanging ngetutake kaum kang kuwat. Tetepa mbela wong-wong kang lemah apa wae kahanane.

Klik

KUDHA NIL ING DHARATAN

Patung unik lan lucu iki mesthi wae digawe dening arsitektur seni profesional. Patung-patung iki digawe kanggo narik kawi gatene wong akeh. Patung-patung iki digawe saunik-unike amrih nduweni daya tarik sekaligus aweh kesan ikonik sawijining kutha. (d/ist)***

Pethilan

Wutuhing bangsa aja dikurbanake jroning masa kampanye

Eling lo, pemilu limang taun pisan mesthi bali maneh

BBM ora kena pengaruh mundhake rega lenga

Kena pengaruhe sik dienteni, ngen­teni coblosan

KPU ngajab ora milih caleg tilas koruptor

Muga-muga caleg liyane dudu calon koruptor