Mbah Dariah, Lengger Telung Jaman
Diposting oleh : Administrator
Kategori: Anyar Katon - Dibaca: 106 kali

Lengger utawa Ronggeng iku beksan pasrawungan kaya dene Tayub (Jawa Tengah), Gambyong (Surakarta), utawa Gandrung (Banyuwangi). Lengger wis kawentar kawit abad 18 kaya kang kecathet ing Serat Centhini. Lengger iku cekakan saka tembung “leng” lan “jangger”. Leng utawa “bolongan” iku ditegesi minangka “pawadonan”, dene jangger utawa “geran” ditegesi minangka “palanangan”. Dadi Lengger iku duweni teges minangka wong lanang kang penampilane kaya wong wadon (cross-dresser). Utawa bisa diarani Lengger iku kesenian kang dijogedake wong lanang kang duwe penampilane kaya wong wadon. Tegese, istilah Lengger Lanang iku ora ana. Sebab penari Lengger iku pancen kudune wong lanang.

Mungguh sesebutan Lengger Lanang iku muncul, jalaran mung kanggo mbedakake marang anane Lengger Wadon kang uga disebut Ronggeng. Tegese, tumrap penari wadon, Lengger iku disebut Ronggeng. Nanging, laras karo kemajuan jaman, pangerten “lengger” banjur ngalami owah-owahan makna. Tembung “lengger” banjur dimaknani minangka tembung pangucap “Elinga Ngger”. Yaiku pitutur kanggo ajak­ajak supaya manungsa iku ora mung nguja kesene-ngan bae, nanging uga eling marang Gusti Kang Maha Kuasa.

 

Riwayate Mbah Dariah Minangka Lengger.

Jaman nom-nomane Mbah Dariah iku kondhang minangka penari Lengger. Bayi Dariah kang lair cenger lanang iku dening wongtuwane dijenengi Sadam. Sadam diteksir lair ing pungkasan taun 1928. Urip melu wong tuwane kang aran Pak Kartameja lan Mbok Samini ing desa Somakaton, Somagede, Banyumas. Kawit isih cilik Sadam senengane njoged ngleter kaya lengger lan tetembangan kaya sindhen. Kasenengan kasebut dilakoni nganti Sadam gedhe sinambi nandangi pagawean apa bae.

Sawijining dina nalika keturon Sadam kaya dene kangslupan makhluk gaib kang disebut indang lengger. Sadam dituntun menyang alam bawah sadar sarta lunga separan-paran tanpa pamitan lan tanpa tujuwan. Rumangsane kaya mlaku ngetan liwat dalan aspalan jalur Banyumas-Banjarnegara. Nuli menggok mengiwa tumuju arah Purbalingga. Sabanjure lakune tekan sawijining kuburan kuna. Ing papan kono Sadam weruh watu lonjong sapirang-pirang lan pepethan kang awujud wanodya ayu.

Ing papan kang durung ditepungi iku Sadam rumangsa krasan lan banjur duweni kekarepan nenepi. Sadam nenepi ing papan kono nganti pirang-pirang dina. Atine rumangsa banget tentrem kaya-kaya diayomi kekuwatan gaib kang ora dimangerteni saka ngendi asale. Nalikane Sadam melek nyumurupi akeh wong lanang wadon padha omong-omongan ing sakulon papane nenepi. Saka pangrungune wong kang padha omong-omongan, dheweke iku lagi semedi ing pasareyane Panembahan Ronggeng. Yaiku makam wingit kang lumrah kanggo nenepi para pawongan kang kepengin ngayahi urip dadi lengger utawa ronggeng.

Makame Panembahan Ronggeng iku dumunung ing desa Gandatapa, Sumbang, Banyumas. Dadi sasuwene ngulandara Sadam wis lumaku ngliwati telung kabupaten. Yaiku Banyumas, Banjarnegara, lan Purbalingga. Pungkasane Sadam bali maneh menyang tlatah Banyumas lan anjog tekan pasareyane Panembahan Ronggeng. Sawise rumangsa tutug, Sadam banjur mulih menyang Soma-katon. Tekan Purwokerto, Sadam kang rambute cekak iku banjur mampir tetuku sawernane ubarampe kanggo penari lengger. Kaya gelung kondhe brongsong, jarik, kemben, setagen, tekan sampur lan piranti liyane.

Ing desa Somakaton, tekane Sadam gawe gegere keluwarga lan tangga teparo. Sebab selawase iki Sadam wis dianggep ilang utawa mati. Sadam nuli crita apa kang wis dilakoni ing pangumbaran. Pungkasane Sadam bisa ditampa kanthi legawa dening kulawarga lan masyarakat desa kono minangka penari Lengger. Dhukun Lengger ing desa Somakaton uga banjur ngukuhake Sadam minangka penari Lengger kanthi jeneng Dariah. Manut pangirane Dariah, apa kang dialami nalika dheweke bebadra iku dumadi ing jaman penjajahan Jepang utawa ing awal jaman kemerdekaan Indonesia, antarane taun 1944 tekan 1945.

Dariah utawa Sadam ngakoni yen dilairake minangka wong lanang. Nanging Dariah uga kandha yen rumangsa duweni watak lan tingkah-laku kaya dene bocah wadon. Utawa paling ora Dariah duweni pepenginan urip kaya bocah wadon kang salumrahe. Mbah Dariah saiki wis yuswa 89 taun. Senadyan urip ijen tanpa sisihan, nanging tetep rumangsa mongkog jalaran minangka wong lanang kang bisa nglakoni urip kaya dene wong wadon. Ewasamano Mbah Dariah emoh diceluk wandu utawa banci. Sebab Mbah Dariah rumangsa duweni watak wadon senajan ora duweni pawadonan.

Mbah Dariah ngalami jaman kencana rukmi minangka penari lengger ing antarane taun 1945 tekan taun 1965. Tandang-grayange kandheg nalika ing taun 1965 dumadi prastawa mbledhose ontran-ontran G.30.S/PKI. Wektu kuwi ora sithik para seniman tradhisional, kalebu seniman lengger, kang dicubriyani minangka anggota PKI lan banjur padha dicekeli lan dikunjara dening pemerintah Orde Baru. Dene Mbah Dariah wektu kuwi banjur urip minangka dhukun (juru paes) manten nganti tekan umur tuwa.

Ing taun 2011 Mbah Dariah tampa kanugrahan saka Presiden Susilo Bambang Yudhoyono kanthi julukan Maestro Seniman Tradisional ing Banyumas. Minangka seniman Lengger, Mbah Dariah wis akeh nglakoni maneka-warna panguripan. Becik kang nyenengake utawa kang nrenyuhake. Mbah Dariah ngugemi kesenian kang ditresnani dadi penari Lengger lan nglakoni urip minangka “wanita sejati”, senajan dilairake minangka wong lanang. (Ismadi K)

Berita Terkait

img

Samak Minggu Ini

img

img

Sumber Semangat

Apa gunane kasuksesan yen bab kuwi ora mupangati tumrap kita, keluarga lan wong liya.

Klik

Omah Teko

Kaya apa omah impenmu? Apa sing gaya Eropa kanthi maneka saka ing njerone? Utawa pengin sing gaya minimalis nanging tetep nyaman? Kanthi ndeleng maneka inspirasi ing majalah utawa internet, para maos bisa nggathukake maneka desain saengga muncul gaya omah kang unik lan beda saka sing liyane. Salah sijine yakuwi kaya omah kang modhel teko iki? Mbokmenawa kanthi model teko iki para maos bisa nemokake ‘kehangatan’ ing njerone. (d/ist)***

Pethilan

Korupsi proyek mesjid, bupati Solok Kidul resmi ‘tersangka’

Koruptor Indonesia pancen kendel mesisan keblinger!

Prioritas masyarakat jroning blanja ritel nggeser

Dhuwite dicelengi nggo mudhik

Wong cacah 5 kang dinuga teroris dirangket ing Bekasi

Aja lena…