Sandi Asma lan Sasmita
Diposting oleh : Administrator
Kategori: Rena-rena - Dibaca: 162 kali

SADURUNGE ngrembug bab Sandi Asma lan Sasmita luwih dhisik ngrembug tembang macapat. Mbokmenawa ana pita­konan, sakjane tembang macapat iku apa? Tembang macapat yaiku salah sawijining jinis tembang saliyane tembang gedhe, te­ngahan lan dolanan. Tembang macapat kang uga biasa sinebut tembang cilik lan tembang dagelan iki wis ana wiwit jaman Majapahit Raja Prabu Brawijaya VII taun 1476 lan berkembang ing jaman Demak sarta jaman bacute. Penyebaran tembang iki tumuju brang Wetan saka Jawa (Jawa Tengah lan Jawa Timur) nganti Bali lan brang Kulon nganti Sunda. Bab iki bisa dibenerake krana nganti saiki ing Bali, Jawa lan Sunda isih ana tembang maca­pat lan isih akeh kemiripane (padhane) mbuh fungsi, jeneng tembang lan aturane. Buku-buku “kuna” (serat) kaya serat “Sri­kandhi Meguru Manah”, “Centhini”, “Dewa Ruci”, “Wulangreh” lan sajinise yaiku asil karya sastra Jawa kang tinulis ing wujud tembang macapat. Ing cakepane ngandhut sanepa, paribasan, wangsalan, purwakanthi lan parikan, kang minangka ciri sastra Jawa kang nuduhake kaendahan basa. Luwih saka iku dongeng-dongeng, crita-crita, sejarah bab-bab kang ana sambung rapete karo ajaran agama, cara sesambungan lan berjuang kanggo urip uga ana ing tembang macapat, ing bab iki minangka basa baku kanggo pendhidhikan budi pekerti lan ajar sikap laku utama.

 

Sandi Asma

Sandi Asma yaiku jeneng (asma) sing dirahasiakake. Dhek­jaman kawuri wong Jawa ngripta sawijining karya kang nyan­tumake jenenge. Yen ana sing nyantumake ora tinulis sacara ce­tha ning sacara samar utawa sacara rahasia. Tuladhane karya sastra Serat “sabdajati” ing bait ka-l, pupuh Megatruh:

“Hawya pegat ngudiya ronging budyayu

Margane suka basuki

Dimene luwar kang kinayun

Kalising panggawe sisip

Ingkang taberi prihatos

Gatra ka-1 ana kecap (suku kata) rong, lan gatra ka-2 ana ga. Gatra ka-3 ana kecap war, gatra ka-4 ana si, lan gatra ka-5 ana kecap ta. Dadi yen digathukake kabeh muni Ronggawarsito, lan iki sing dimaksud Sandi Asma.

Saliyane ana sing nyantumake jenenge dhewe (jenenge sing ngripta) kaya ing ndhuwur, uga ana sing nyantumake jenenge wong liya (dudu jenenge sing ngripta). Tuladhane kaya sekar macapat dhandhanggula ing ngisor iki:

lamun sira anjenengi kaki

rasanipun kudu den jumbuhna

gathuk klawan idhamane

yaiku kedah jumbuh

tri prakawis bisa nyawiji

pengetan kawistara

bisa nggone ngundhuh

osiking titah manembah

ramanipun sarta ibu miwah Gusti

sandi asma wus cetha

 

Gatra ka-1 ana kecap la, lan gatra ka-2 ana ras. Gatra ka-3 ana kecap ga, gatra ka-4 ana ya, lan gatra ka-5 ana tri. Gatra ka-6 ana kecap pe, gatra ka-7 ana bi, gatra ka-8 ana 0,lan gatra ka-9 ana ra. Sabanjure yen digathukake kabeh muni Laras Gayatri Pebiora

 

Sasmita

Sasmita asale saka basa Kawi kang tegese pasemon, tandha utawa samar. Sasmita ing tembang macapat arupa tembung-tembung kang ana ing awal utawa pungkasane cakepan sawi­jining pupuh.

Serat-serat waosan kang tinulis ing wujud tembang, dumadi saka sawetara pupuh. Peralihan saka pupuh siji menyang pupuh liyane ora dijlentrehake kanthi cetha jinis sekar apa, ning mung tinulis sacara samar nggunakake sasmita. Sasmita kasebut yaiku:

Mijil: wijil, mijil, metu, miyos.

Sinom: srinata, roning kamal,

kanoman, ngenomi, anom,aruna.

Kinanthi: kinanthi, kekanthen,

      gandheng, ginandheng, kanthi.

Asmaradana: kasmaran, asmara, brangti, brangta, kingkin, wuyung.

Dhandhanggula: sarkara, manis,

      memanise, artati dhandhang.

Pangkur: wuri, mungkur, wuntat, yuda kenaka.

Durma: mundur, ngunduri, durmaka, durcala.

Pocung: kaluwak, pocung, wohe        pocung.

Gambuh: nggambuh, tambuh, tumambuh.

Megatruh: pegat, duduk, anduduk.

Maskumambang: kumambang, kentir,          timbul.

(*)

Berita Terkait

img

Samak Minggu Ini

img

img

Sumber Semangat

Aja gumedhe mung merga ayu-ne rupa, amarga kuwi bakal luntur dening wektu. Nanging elinga, ayune kridha ora bakal luntur senajan digawa mati pisan...

Klik

NGANTUK

Ora kober ndlosor, semendhe ing tembok uga ora apa-apa. Mangkono mbokmenawa ujare si meong iki. (d/sit)***

Pethilan

Trilyunan rupiah dhuwit negara mili menyang desa

Koruptore aja nganti katut keli

Lumantar gerakan #2019Pilpres Ceria, Mahfud MD ngajak publik milih kanthi cerdas

Amarga kecerdasan kita wis saya ilang akibat memusuhan

Golkar ngukuhi caleg mantan koruptor

Ngajab para pemilihe padha pikun!