Guna, Makna, lan Watake Tembang Macapat (2)
Diposting oleh : Administrator
Kategori: Kawruh Sapala - Dibaca: 396 kali

6. Gambuh: Saka tembung ‘jumbuh’. Tegesé, “yen wis jumbuh (sarujuk) antarané priya lan wanita sing padha déné nduwèni rasa tresna, mula banjur digathukaké, ing pangangkah supaya bisa urip lan tumanduk ing bebrayan agung”. Tembang iki kebak “pitutur kang ngajak manungsa supaya éhng lan waspada marang laku Ian tumindaké”. Gambuh uga ateges ronggèng, ngerti, weruh, lumrah, utawa arané tetuwuhan. Samitané: mbuh, jumbuh, tambuh. Wataké: lugu, lugas, blaka, manetep, ora tidha-tidha. Gunané: kanggo medhar rasa paseduluran lan rasa tulusing ati.

7. Dhandhanggula. Jeneng tembang iki kajupuk saka asmané Prabu

Dhandhanggendhis, raja ing Kediri kang kawentar sawisé Prabu Jayabaya. Dhandhanggula werdiné ngrantu kabecikan (Serat Purwaukara). Tembang iki nggambaraké marang “uripé pawongan kang lagi seneng, lan apa kang digayuh bisa kasembadan. Kayata wong sing wis nduweni sisihan, anak, lan urip cukup sakulawarga”. Mula pawongan sing lagi bungah lan bombong atiné, banjur diarani lagi “andhandhanggula”. Sasmitané: dhandhang, madu, manis, sari, bremana, gagak, kaga, tresna. Wataké: manis, luwes, sengsem, milangoni. Pigunané: kanggo medharaké suwasana apa baé.

8. Durma. Saka tembung “darma” tegesé wèwèh. Maknané, “wong yèn wis rumangsa kacukupan uripé, banjur tuwuh rasa welas lan asih marang kadang mitra liyané kang lagi nandhang kacintrakan, sarta kepéngin wèwèh marang sapadha-padha”. Kabèh mau disengkuyung déning piwulang agama lan watak sosialé manungsa. Durma uga ateges sima (Jawa Kuna) utawa macan. Sasmitané: dur, mundur,sirna, galak. Wataké: serem, nepsu, sereng, muntap. Pigunané tembang : kanggo pepèling lan nggambaraké rasa welas asih.

9. Pangkur. Tegesé pungkuran (Serat Purwaukara), buntut, utawa wuri. Mula ‘pangkur’ kawuwuhan sasmita kanthi tembung “tut pungkur” sing ateges tut wuri, tut wuntat, mbuntuti, ngetutaké, utawa nginthil. Tembung “mungkur” uga duwé makna “nyingkur marang hawa nepsu lan angkara murka, kang dipikir mung tansah kepéngin tumindak becik marang sapepadha”. Wataké: gagah, greget, sereng. Gunané: kanggo paring pitutur bab kabecikan.

10. Megatruh. Saka tembung “megat” (pegat, pedhot, putus, pisah, rampung, cuthel) lan “ruh” (arwah, nyawa). Dadi Megatruh tegesé “pedhot nyawané”. Yaiku minangka perlambangé “manungsa kang wis tekan titi wanciné katimbalan marak sowan mring ngarsa dalem Gusti Allah Kang Maha Kuwasa”. Megatruh uga ateges mbucal kang sarwa ala (Serat Purwaukara). Tembung ‘pegat’ ana sambungé karo tembung ‘peget’ (pameget, pamegat, samgat, utawa samget) kang tegesé kalungguhan mirunggan (ahli, guru agama). Mula Megatruh uga duwé teges “nayaka kang wasis ing babagan agama lan tansah ngendhani tumindak ala”. Wataké: susah, gela. Keranta ­ranta. Gunané: kanggo medharaké rasa sedhih.

11. Pucung. Ateges “kudhuping gegodhongan” (Serat Purwaukara) kang biyasané katon seger. Pangucap tembung “cung” iku condhong karo bab-bab kanglucu Ian seger, kayata tembung  “kuncung” lan “kacung”. Tembang iki kanggo nggambaraké “sawisé manungsa mati banjur dipocong (dibuntel kain kafan)”. Mula katelah pucung (pocong) sebab yèn manungsa wis dadi layon, jisimé banjur dibungkus mori putih (dipocong),”’terus dikubur. Tembang iki wataké sasenengé, sakepénaké, utawa slengèkan. Gunané: kanggo medhar rasa seneng, ora tenanan, lan geguyonan (Cekap).

 

Berita Terkait

img

Samak Minggu Ini

img

img

Sumber Semangat

Saya tambah umur saya kabur mripat kita...Iki ora liya merga satemene Gusti Allah lagi madhangake mata batin kita kanggo ndeleng akhirat.

Klik

PASRAH DIPRIKSA DOKTER CILIK

Saperangan ing antarane kita ana kang duwe ingon-ingon ing omah. Apa kuwi asu, kucing, manuk, bebek, pitik lsp. Kerep kewan-kewan ksb nganti dianggep minangka perangan kulawargane dhewe. Malah saking rakete karo kewan ingon-ingone, kerep kewan ingon-ingone ksb pasrah nalika arep diapakake wae dening sing duwe. Kaya ing gambar iki contone. (d/ist)***

Pethilan

Ewonan seniman bakal dikerigake menyang sekolahan

Ngasah uteg tengene siswa

Uji materi nyalon presiden kemungkinan gagal

Calon akeh, patut ora?

Parpol ngerigake kekuwatan penuh ing Pilkada 2018

Ana sing pengin ngganti presiden pisan